محمد صادق على خان
124
مخازن التعليم ( فارسى )
دندان و مصلحش عسل و تخم او مدر بول و شير و حيض و محرك باه و مقى و جهت درد جگر بارد و ورم سپرز مفيد و در تمام افعال قويتر از بيخ او و نيم مثقال او بعد از طعام هاضم آن و با سكنجبين بغايت منقى جگر و ضماد او جهت قوبا مجرب و قدر شربت از جرم او بست درم و از آب او تا سى درم و از تخم آن يك درمست و برى او بسيار گرم و مستعمل نيست و شامى را قوت مركب از ترب و شلغم بستانى است و گرمتر از شلغم و ضعيفتر از ترب و مدر بول و محلل رطوبات و اكثار او مغثى و مصلحش نمك فرفيون اسم صمغيست خاكسترىرنگ مايل بزردى و كهنه او مايل بسرخى و متخلخل و طعم و بوئ آن تند و قوتش تا چهار سال باقيست در چهارم گرم و خشك و گويند در آخر سويم گرم و خشك و ملطف و بغايت محرق و مسهل زرداب و بلغم و جهت استسقا و سپرز و عرق النسا و مفاصل و رفع ضرر سموم و درد ورك و كمر كه از بلغم باشد بغايت نافع و شرب او مسقط جنين و اكتحال او با عسل جهت نزول آب مفيد و حمول او از حبه تا دو سه حبه به جهت احتباس طمث مجرب و اگر سوزش پيدا شود روغن گل رافع اوست و قدر شربتش دو قيراط و زياده آن موجب اختلاط عقل و التهاب معده و فواق و در بعضى امزجه مسهل مفرط و در بعضى قابض بافراط و مصلح آن آب فواكه بارده و تبريد قوى و اصلاح او از مقل و رب السوس و ساير صموغ واجبست و مصلح حدت او بروغن بادام شيرين چرب كردن است و بدلش در استسقا ماذريون و در قولنج جند و قسم سياه قتال است فرنجمشك معرب از پرنجمشك فارسى است و آن برى و بستانى مىباشد در آخر دوم گرم و خشك و برى گرم و تر و قويتر است مفتح سده دماغى و مصفاة و مقوى جگر و دل و معده سرد و هاضم غذائ غليظ و در افعال بهتر از مرزنجوش و تمام و جهت وسواس و خفقان بلغمى و سوداوى و تحليل رياح و تسكين مغص و درد سربارد و برانگيختن اشتها و رفع سپرز نافع و مولد مره سودا و مصدع محرورين و مصلحش بنفشه و سكنجبين و بدلش سوسنبر ؟ ؟ ؟ و تخم او بسيار خشك هاضم و مجفف منى و قدر شربتش سه درم و از تخم او تا دو درم است فستق معرب از پسته فارسى است درخت او شبيه بدرخت سقر و قوت غير مقشر او را عرصه دراز و مغز او را تا سه ماه باقيست و آب ليمون